དངུལ་ཁང་ཆག་པར་བྱས་པའི་མི
མགོ་སྐོར་བ་ཞིག་དང་། གསང་བའི་ལམ་ལུགས་ཤིག བདུན་ཕྲག་ངོ་མཚར་ཅན་ཞིག་དང་། མི་དེ་ཚོ་ཚང་མ་ལས་ཚེ་རིང་བའི་རོལ་དབྱངས་ཁང་གི་གཞས་ཤིག
ཅར་ལེས་ཝེལས (Charles Wells) ཀྱིས་ 1891 ལོར་ལས་དབང་གི་རིམ་མཐུད་དང་། ཁོང་གིས་ནམ་ཡང་འགྲེལ་བཤད་མ་བྱས་པའི་ལམ་ལུགས་ཤིག་གི་སྒོ་ནས་མོན་ཊེ་ཀར་ལོར་“དངུལ་ཁང་ཐེངས་ཁ་ཤས་བཅག” 1892 ལོར་ཁོང་སྐོར་བྲིས་པའི་གཞས་དེས་“དངུལ་ཁང་བཅག་པ”ཞེས་པ་ཚིག་གྲུབ་ཅིག་ཏུ་བཏང་། དགུན་ཁ་དེར་ཁོང་གིས་དངུལ་ཆ་ཤས་ཤིག་ཕྱིར་ཤོར་ཞིང་། མགོ་སྐོར་གྱི་ཉེས་པས་ལོ་མང་པོ་བཙོན་ཁང་དུ་བསྡད།
ཁོང་སུ་ཡིན་ནམ།
ཅར་ལེས་ཌེ་ཝིལ་ཝེལས (1841–1922) ནི་བཟོ་སྐྲུན་པ་ཞིག་དང་། མེད་པའི་གསར་གཏོད་ཅན་གྱི་ཡོ་ཆས་ཆེད་མ་འཇོག་པ་ཚོ་ནས་དངུལ་བསྡུས་པའི་རྒྱུན་ཆགས་མགོ་སྐོར་བ་ཞིག་ཡིན། 1891 ལོའི་ཟླ་བདུན་པར་ཁོང་དེ་འདྲའི་དངུལ་ £4,000 ཁྱེར་ནས་མོན་ཊེ་ཀར་ལོར་སླེབས། ཉིན་ལྔའི་རིང་ཁོང་གིས་“དངུལ་ཁང་བཅག”པ་སྟེ། རྒྱན་སྟེགས་ཤིག་གི་ལག་དངུལ་གསོག་ཉར་ཐེངས་ཁ་ཤས་ཟད་པར་བཏང་ཞིང་། ཁོང་རང་གི་བཤད་པ་ལྟར་ན་ £40,000 ཙམ་ཁྱེར་ནས་ཕྱིར་ཐོན། དེ་ནི་དེང་སང་གི་དབྱིན་སྒོར་ས་ཡ་ཁ་ཤས་དང་མཉམ།
ཁོང་གིས་དངོས་སུ་ཅི་བྱས་སམ།
ཁོང་གིས་ནོར་འཁྲུལ་མི་སྲིད་པའི་ལམ་ལུགས་ཤིག་ཡོད་ཅེས་བཤད་ཀྱང་། དེ་གང་ཡིན་ནམ་ཡང་བཤད་མེད། དཔང་པོ་ཚོས་ཁོང་གི་རྩེད་སྟངས་ལ་བཀོད་པ་གསལ་པོ་གང་ཡང་མ་མཐོང་། ཡིད་ཆེས་རུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་གང་གིས་ཀྱང་ཐབས་ལམ་ཞིག་གི་མིང་མ་བཀོད། ཁོང་གི་མིང་དང་མཉམ་དུ་རྒྱུན་དུ་བརྗོད་པའི་མར་ཊིན་གེལཐབས་ཇུསམར་ཊིན་གེལཤོར་ཐེངས་རེ་རེའི་རྗེས་སུ་རྒྱན་དངུལ་ལྡབ་གཉིས་བྱེད་པའི་རིམ་འཕར་ལམ་ལུགས་ཡིན། དེས་ཅི་བྱེད་པ་དང་ཅི་མི་བྱེད་པ་ཐབས་ཇུས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་དུ་གཟིགས་རོགས།ཆ་ཚང་ཀློག →་ནི་ཚོད་དཔག་ཙམ་ཡིན། དེ་ལ་གལ་ཆེན་མེད། རྒྱན་སྟེགས་ཀྱི་བཀོད་པཡོ་ཆསརྒྱན་སྟེགས་ཀྱི་བཀོད་པརྒྱན་སྟེགས་ཐོག་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་རྒྱན་འཛུགས་རེའུ་མིག་ཡིན། མིང་གཞན་ནི་རྒྱན་སྟེགས་དང་། བལ་ཐིང་། རས་ཐིང་བཅས་ཡིན།ཆ་ཚང་ཀློག →་ཐོག་གི་ལམ་ལུགས་ཚང་མར་རེ་སྒུག་རིན་ཐངརྩིས་རིགརེ་སྒུག་རིན་ཐངདུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་རྒྱན་རེའི་ཆ་སྙོམས་མཇུག་འབྲས་ཡིན། ཡོ་རོབ་ཀྱི་ཚད་ལྡན་རྒྱན་རེ་རེར་རྒྱན་དངུལ་གྱི་ −1/37 ཡིན།ཆ་ཚང་ཀློག →་གཅིག་མཚུངས་ཡོད་པས། ཁོང་གིས་ཅི་ཞིག་བྱས་རུང་འབྲས་བུ་ནི་ལས་དབང་གི་རིམ་མཐུད་རིང་པོ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གི་ལས་དབང་རིམ་མཐུད་ཙམ་རིང་བ་ཞིག་གི་སྲིད་ཕྱོདརྩིས་རིགསྲིད་ཕྱོདམཇུག་འབྲས་ཤིག་འབྱུང་བའི་གོ་སྐབས་ཡིན། 0 ནས་ 1 བར་རམ་ 0% ནས་ 100% བར་ཡིན། ཨང་གྲངས་གཅིག་ལ་ 1/37 = 2.70% ཡིན།ཆ་ཚང་ཀློག →་ནི་རྩེད་མཁན་རེ་རེ་ལ་ཆུང་ཡང་། དུས་ཚིགས་གཅིག་ལ་རྒྱན་ཁང་བརྒྱུད་འགྲོ་བའི་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོར་ཆེ། མི་སུ་ཞིག་ཝེལས་སུ་འགྱུར་རྒྱུ་ཡིན། དེ་ནི་ཝེལས་ཡིན་པ་རེད།
གཞས
ཧྥེཌ་གིལ་བར་ཊ (Fred Gilbert) ཀྱི་“The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo” (1892) ཞེས་པའི་གཞས་དེ་ཅར་ལེས་ཀོ་བོན (Charles Coborn) གྱིས་བཏང་ཞིང་། ལོན་ཊོན་གྱི་རོལ་དབྱངས་ཁང་ཁག་ཏུ་ཧ་ཅང་དར་ཁྱབ་ཆེ་བ་བྱུང་ལ་ཨ་མེ་རི་ཀར་ཡང་ཁྱབ། གཞས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་པ་དེ་ལམ་ཆེན་ཐོག་རང་དབང་གི་ཉམས་ཀྱིས་ང་རྒྱལ་ངང་འགྲོ་ཞིང་། དེ་ནས་བཟུང་“དངུལ་ཁང་བཅག་པ”ཞེས་པའི་ཚིག་དེས་ཐོབ་དངུལ་ངོ་མཚར་ཅན་ཞིག་གི་དོན་སྟོན། གཞས་དེའི་ནང་ལྟ་སྐོར་ཐེངས་གཉིས་པའི་སྐོར་མ་བཤད།
ལྟ་སྐོར་ཐེངས་གཉིས་པ་དང་དེའི་རྗེས
ཝེལས་སྟོན་ཁ་དེར་ཕྱིར་ཡོང་ནས་ཡང་བསྐྱར་ཐོབ་ཅིང་། དེ་ནས་ 1891–92 ལོའི་དགུན་ཁའི་ལྟ་སྐོར་སྐབས་དངུལ་ཆ་ཤས་ཤིག་ཤོར། ཁོང་གིས་མ་འཇོག་པ་ཚོའི་དངུལ་གྱིས་ཕ་ལེ་རོ་ཡལ (Palais Royale) ཞེས་པའི་ཚེམས་གྲུ་ཕྱུག་ཉམས་ཅན་ཞིག་ལ་འགྲོ་སོང་ཆེན་པོ་བཏང་ཡང་། གྲུ་དེ་ནམ་ཡང་མོན་ཊེ་ཀར་ལོར་མ་སླེབས། 1892 ལོའི་མཇུག་ཏུ་ཧྥ་རན་སིའི་ཉེན་རྟོག་པས་ཁོང་ལེ་ཨ་ཝར་དུ་བཟུང་ཞིང་། 1893 ལོའི་ཟླ་གསུམ་པར་ལོན་ཊོན་གྱི་ཁྲིམས་ཁང་ཞིག་གིས་མགོ་སྐོར་གྱི་ཉེས་པར་ཁོང་ལ་ལོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཉེས་ཆད་ངལ་རྩོལ་བཅད། 1899 ལོར་ཁོང་ཐར་བ་དང་། 1906 ལོར་མགོ་སྐོར་གཞན་ཞིག་གིས་ལོ་གསུམ་ཡང་ཁ་སྣོན་ཐོབ། 1911 ལོ་ཙམ་ལ་ཁོང་གིས་པེ་རིར་ཉིན་རེར་ 1% སྤྲོད་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་པའི་དངུལ་ཁང་རྫུན་མ་ཞིག་འཛུགས་ནས་ཧྥ་རན་སིའི་བཙོན་ཁང་དུ་ཚུད། ཁོང་ 1922 ལོར་ལོན་ཊོན་དུ་འདས། 1891 ལོར་ £40,000 སྤྲད་ནས་དེ་ལས་མང་བའི་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཐོབ་པའི་རྒྱན་ཁང་ལ་ཁོང་ལས་ཁེ་ཕན་ཆེན་པོ་བྱུང་།
ཧར་ཊ་ཧྥོརཌ་ཤ་ཡར་དུ་སྐྱེས།
གསར་གཏོད་དབང་ཆ་དང་མ་འཇོག་གི་མགོ་སྐོར་འཆར་གཞི།
མོན་ཊེ་ཀར་ལོ། དངུལ་ཁང་ཐེངས་ཁ་ཤས་བཅག ≈ £40,000 ཐོབ།
ཕྱིར་ཡོང་། ཡང་བསྐྱར་ཐོབ།
དེའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཕྱིར་ཤོར། གཞས། 1892 ལོ། མོ་ན་ཀོར་ནམ་ཡང་མ་འགྲོ་བའི་ཚེམས་གྲུ།
ལོན་ཊོན་དུ་མགོ་སྐོར་གྱི་ཉེས་པ་བཅད། ལོ་བརྒྱད།
མགོ་སྐོར་གཞན་ཞིག ལོ་གསུམ་ཁ་སྣོན།
དངུལ་ཁང་མགོ་སྐོར་གྱིས་ཧྥ་རན་སིར་བཙོན་དུ་བཅུག
ལོན་ཊོན་དུ་འདས།
གཏམ་རྒྱུད་འདི་གལ་ཆེ་བའི་རྒྱུ་མཚན
འདི་ནི་ལམ་ལུགས་ཤིག་“ནུས་པ་ཐོན”ནས་རྗེས་སུ་ནུས་མེད་དུ་གྱུར་པའི་དཔེ་གསལ་ཤོས་ཡིན། ཐེངས་གཉིས་ཀ་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་ཅི་ཡང་མ་བྱས། འགྱུར་ཚདརྩིས་རིགའགྱུར་ཚདམཇུག་འབྲས་རྣམས་རེ་སྒུག་རིན་ཐང་གི་མཐའ་སྐོར་དུ་ཇི་ཙམ་ཁྱབ་ཡོད་པ་འཇལ་བྱེད་ཡིན། ཨང་གཅིག་རྒྱན་ལ་མཐོ་ཞིང་ཆ་མཉམ་སྤྲོད་ཚད་ཀྱི་རྒྱན་ལ་དམའ།ཆ་ཚང་ཀློག →་ཀྱི་ཤོག་ངོས་ཁག་གིས་བཤད་པ་ལྟར་ལས་དབང་ཡོང་ནས་ཡལ། རྒྱན་ཁང་ལ་བདུན་ཕྲག་གཅིག་ཤོར་ཞིང་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཐོབ། དེ་ནས་བཟུང་བཙོང་བའི་ལམ་ལུགས་ཚང་མའི་དཔང་ཡིག་ནང་ཝེལས་ཤིག་ཡོད་ལ། དེ་ཚོ་ཚང་མར་དཔང་ཡིག་ནང་མ་བཤད་པའི་ལྟ་སྐོར་ཐེངས་གཉིས་པ་ཞིག་ཡོད།
དྲི་བ
རྒྱན་སྟེགས་ཐོག་དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན་མེད། ཁོང་གི་མགོ་སྐོར་རྣམས་ས་གཞན་དུ་ཡིན།
འཇལ་ཚད་མང་ཆེ་བ་ལྟར་ན་དབྱིན་སྒོར་ས་ཡ་ཁ་ཤས།
རྒྱན་སྟེགས་རེ་རེར་ལག་དངུལ་གསོག་ཉར་ཞིག་ཡོད། དེ་ཟད་དུས་རྒྱན་སྟེགས་མཚམས་བཞག་ནས་དངུལ་མང་བ་ཁྱེར་ཡོང་། རྒྱན་ཁང་ལ་དངུལ་ནམ་ཡང་ཟད་མེད།
དགོད་བྲོ་བའི་རི་མོ
རྒྱན་ཁང་ལ་བདུན་ཕྲག་གཅིག་ཤོར་ཏེ་དུས་རབས་གཅིག་གི་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཉོས།
ཁུངས
- Quinn, R. The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo.
- Old Bailey Proceedings Online. Trial of Charles Wells, March 1893 (t18930306-349).
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.