མོན་ཊེ་ཀར་ལོའི་རུ་ལེཊ
རྒྱལ་ཕྲན་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཀླད་ཀོར་གཅིག་གི་འཁོར་ལོའི་ཕ་ཡུལ་དུ་བསྒྱུར་བའི་རྒྱན་ཁང་།
1863 ལོར་ཧྥ་རང་སྭ་བ་ལང (François Blanc) གི་འོག་ཏུ་སྒོ་ཕྱེ་བའི་ Casino de Monte-Carlo ཡིས་ཡོ་རོབ་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གླིང་ཆེན་གྱི་ཚད་གཞིར་བཟོས་ཤིང་། ཇེ་གར་གྱི་ཕྱོགས་ལྷུང་འཁོར་ལོ་ནས་ 1913 ལོའི་ནག་པོ་ 26 བར་རུ་ལེཊ་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གཏམ་ཆེས་གྲགས་ཅན་རྣམས་སྤྲད།
ཅིའི་ཕྱིར་མོ་ན་ཀོ
1850 ལོ་རབས་སུ་མོ་ན་ཀོ་ནི་རྒྱལ་བུ་ཞིག་དང་ཕོ་བྲང་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་བཟོ་ལས་མེད་པའི་དངུལ་ཟད་བྲག་རི་ཞིག་རེད། ཆུ་ཚན་རྒྱན་ཁང་དར་བའི་འཇར་མན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་རྒྱན་རྩེད་ཁྲིམས་འགལ་དུ་བཟོ་བཞིན་ཡོད། རྒྱལ་བུ་ཤར་ལེ་གསུམ་པས་ 1856 ལོར་རྒྱན་ཁང་གི་ཆོག་མཆན་སྤྲད་ཀྱང་། མེ་འཁོར་ལམ་དང་གཞུང་ལམ་མེད་པས་ཐོག་མའི་ཚོད་ལྟ་ཚོ་ཕམ། བཌ་ཧོམ་བུརག་གྲགས་ཅན་བཟོས་མཁན་ཧྥ་རང་སྭ་བ་ལང་གིས་ 1863 ལོར་ཆོག་མཆན་ཉོས་ཏེ། Société des Bains de Mer བཙུགས། ནིས་ནས་ཡོང་བའི་མེ་འཁོར་ལམ་ཆེད་ནུས་པ་བཏོན། ཁུལ་གསར་པར་རྒྱལ་བུའི་མིང་ལྟར་མོན་ཊེ་ཀར་ལོ་ཞེས་མིང་བཏགས། རྒྱན་ཁང་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ལ་མ་དངུལ་ཧ་ཅང་མང་པོ་སྤྲད་པས་ 1869 ལོར་ཡོང་འབབ་ཁྲལ་མེད་པར་བཟོས་ཤིང་། ད་བར་ཕྱིར་ཡོང་མ་མྱོང་།
སྲིད་ཇུས་སུ་གྱུར་པའི་ཀླད་ཀོར་གཅིག
བ་ལང་གིས་ཀླད་ཀོརའཁོར་ལོཀླད་ཀོརཆ་མཉམ་སྤྲོད་ཚད་དང་། བཅུ་གཉིས་ཚན། གྱེན་ཕྲེང་གི་རྒྱན་གང་གིས་ཀྱང་མི་ཁྱབ་པའི་ལྗང་ཁུའི་ཁུང་བུ་གཅིག་པོ་དེ་ཡིན། རྒྱན་ཁང་གི་ཁེ་ཆའི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན། མིང་གཞན་ནི་ཀླད་ཀོར་གཅིག་དང་ 0 ཡིན།ཆ་ཚང་ཀློག →་གཅིག་གི་འཁོར་ལོ་ཧོམ་བུརག་ནས་ཁྱེར་ཡོང་། མོན་ཊེ་ཀར་ལོར་དེ་ནི་འགྲན་རྩོད་ཀྱི་ཐབས་ཇུས་ཤིག་མ་ཡིན་པར་ཚད་གཞི་སྟེ། རྒྱན་སྟེགས་ཚང་མ་དང་ཉིན་རེ་བཞིན་རེད། ཡོ་རོབ་ཡོངས་ཀྱི་རྩེད་མཁན་ཚོས་ 2.70% ཡི་མོན་ཊེ་ཀར་ལོའི་རུ་ལེཊ་རྩེད་མོ་སྦྱངས་ནས་ས་གནས་གཞན་དུའང་དེ་རེ་བ་བྱས། དེའི་ཕྱིར་ཀླད་ཀོར་ཟུངརིགས་དབྱེཀླད་ཀོར་ཟུངཨ་མེ་རི་ཀའི་འཁོར་ལོའི་ 00 ཁུང་བུ་དེ་ཡིན། དེ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒྱན་ཁང་གི་ཁེ་ཆ་ 2.70% ནས་ 5.26% བར་འཕར།ཆ་ཚང་ཀློག →་ནི་མོན་ཊེ་ཀར་ལོས་ཚད་གཞི་མ་བཞག་སར་ཁོ་ན་ལུས་ཡོད།
མོ་ན་ཀོའི་རྒྱན་ཁང་གི་ཆོག་མཆན་དང་པོ། ཕམ་པ་སྟེ། གཞུང་ལམ་དང་མེ་འཁོར་ལམ་མེད། རྩེད་མཁན་ཉུང་།
ཧྥ་རང་སྭ་བ་ལང་གིས་ལས་སྣེ་བཟུང་། Société des Bains de Mer བཙུགས།
ནིས་ནས་ཡོང་བའི་མེ་འཁོར་ལམ་སྒོ་ཕྱེ། འགྲུལ་པ་ཚོ་མེ་འཁོར་ཧྲིལ་པོས་སླེབས།
མོ་ན་ཀོར་ཡོང་འབབ་ཁྲལ་མེད་པར་བཟོས།
ཇོ་སེབ་ཇེ་གར (Joseph Jagger) གྱིས་འཁོར་ལོའི་ནང་ཕྱོགས་ལྷུང་ཞིག་རྙེད་ནས་ནོར་རྫས་ཆེན་པོ་ཐོབ། རྒྱན་ཁང་གིས་འཁོར་ལོ་ཚོའི་གནས་སྤོས་ཤིང་། དེ་རྗེས་གསར་པས་བརྗེས།
ཆར་ལས་ཝེལས (Charles Wells) ཀྱིས་ཉིན་ཁ་ཤས་ནང་ཐེངས་ཁ་ཤས་ “རྒྱན་བང་བཅག”། སྐལ་བ་དང་ཁོང་གིས་ནམ་ཡང་འགྲེལ་བཤད་མ་བྱས་པའི་ལམ་ལུགས་ཤིག་གིས་རེད།
ནག་པོ་ 26 མུ་མཐུད་དུ་ཐོན། རྒྱན་རྩེད་པའི་ནོར་འཁྲུལ་ལ་མིང་གཞན་ཞིག་ཐོབ།
ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱན་ཁང་བསྐྱར་དུ་སྒོ་ཕྱེ་བས་ Casino de Monte-Carlo ཡི་རི་ཝི་ཡེ་ར་འགྲམ་གྱི་རྒྱན་རྩེད་ཁེར་འཛིན་ཤོར།
རྒྱན་བང་བཅག་པ
མོན་ཊེ་ཀར་ལོའི་རུ་ལེཊ་རྒྱན་སྟེགས་རེ་རེར་དངུལ་ལག་ཉར་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། དེར་ “རྒྱན་བང” ཟེར། རྩེད་མཁན་ཞིག་གིས་ལག་ཉར་ལས་མང་བ་ཐོབ་ན། དངུལ་ལག་མང་བ་ལེན་དུ་བཏང་རིང་རྒྱན་སྟེགས་ལ་ནག་པོརྒྱནནག་པོཨང་གྲངས་ནག་པོ་ 18 ལ་འཛུགས་པའི་ཆ་མཉམ་སྤྲོད་ཚད་ཀྱི་རྒྱན། ཧྥ་རན་སིའི་སྐད་དུ། ནོ་ཝར།ཆ་ཚང་ཀློག →འི་རས་ཀྱིས་གཡོགས་ཏེ། རྒྱན་བང་ “བཅག” ཅེས་ཟེར། དེ་རྒྱུན་དུ་བྱུང་ཞིང་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཡག་པོ་ཞིག་ཡིན། རྒྱན་ཁང་ལ་ཡོངས་བསྡོམས་དངུལ་ཤོར་བའི་དོན་མིན་པར། རྒྱན་སྟེགས་གཅིག་གི་ལག་ཉར་ཟད་པ་ཙམ་རེད། ཆར་ལས་ཝེལས་ཀྱིས་ 1891 ལོར་ཐོབ་པའི་རྒྱུན་ཡ་མཚན་ཅན་ཞིག་གིས་ཐེངས་ཁ་ཤས་དེ་ལྟར་བྱས་ཤིང་། ཁོང་སྐོར་རོལ་དབྱངས་ཁང་གི་གཞས་ཤིག་བྱུང་ལ། དགུན་དེར་དེའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཕྱིར་ཤོར།
གཏམ་རྒྱུད
ཇོ་སེབ་ཇེ་གར་གྱི་ཕྱོགས་ལྷུང་འཁོར་ལོཚོད་ལྟ་ཁངཕྱོགས་ལྷུང་འཁོར་ལོདངོས་ཡོད་སྐྱོན་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་ཁུང་བུ་ཁ་ཤས་ཐོན་པའི་སྲིད་ཕྱོད་ 1/37 ལས་མང་བའི་འཁོར་ལོ། དཀོན་པོ་ཡིན་ཞིང་། ཐོ་བཀོད་བྱས་པའི་བསྐོར་ཐེངས་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཡོད་ན་མ་གཏོགས་ཚོར་མི་ཐུབ།ཆ་ཚང་ཀློག → (1880 ཙམ) དང་ཝེལས (1891)། ནག་པོ་ 26 (1913) བཅས་ཚང་མ་འདིར་བྱུང་ཞིང་། རེ་རེར་རང་གི་ཤོག་ངོས་ཡོད། དུས་ལས་སྔོན་དུ་ཕྱིན་པའི་རྒྱན་ཁང་གི་ཁྱབ་བསྒྲགས་སྡེ་ཚན་གྱིས་དེ་དག་ཚང་མ་ལོན་ཌོན་གྱི་ཚགས་པར་ནང་སྤེལ་ཡོད་པ་ཁག་ཐེག་བྱས། ནོར་རྫས་ཐོབ་སའི་ས་གནས་ཤིག་གི་སྒྲུང་གཏམ་གྱིས་ 2.70% སྐོར་གྱི་དྲང་པོའི་འགྲེལ་བཤད་གང་ལས་ཀྱང་མེ་འཁོར་འཛུལ་འཕྲེད་མང་བ་བཙོངས།
དེ་རིང་གི་མོན་ཊེ་ཀར་ལོའི་རུ་ལེཊ་རྩེད་མོ
རྒྱན་ཁང་ད་དུང་སྒོ་ཕྱེ་ཡོད་ཅིང་། རུ་ལེཊ་ནི་ད་དུང་ཁང་མིག་གཙོ་བོའི་ལྟེ་བ་ཡིན་ལ། ཀླད་ཀོར་གཅིག་གི་འཁོར་ལོ་དང་ཧྥ་རན་སིའི་སྒྲིག་གཞི (ཆ་མཉམ་སྤྲོད་ཚད་ཀྱི་རྒྱན་ཐོག་ལ་པར་ཏཞསྒྲིག་གཞིལ་པར་ཏཞཧྥ་རན་སིའི་སྒྲིག་གཞི་ཡིན། ཀླད་ཀོར་བྱུང་ན་ཆ་མཉམ་སྤྲོད་ཚད་ཀྱི་རྒྱན་དངུལ་ཕྱེད་ཀ་ཕྱིར་སྤྲོད། དེས་རྒྱན་དེ་དག་གི་རྒྱན་ཁང་གི་ཁེ་ཆ་ཕྱེད་ཀར་ཉུང་དུ་བཏང་སྟེ་ 1.35% ལ་སླེབས།ཆ་ཚང་ཀློག →་དང་ཨང་པྲི་ཛོངསྒྲིག་གཞིཨང་པྲི་ཛོངཧྥ་རན་སིའི་སྒྲིག་གཞི་ཡིན། ཀླད་ཀོར་བྱུང་ན་ཆ་མཉམ་སྤྲོད་ཚད་ཀྱི་རྒྱན་ཤོར་བ་མ་ཡིན་པར་བསྐོར་ཐེངས་རྗེས་མའི་བར་ཉར། དེས་རྒྱན་དེ་དག་གི་རྒྱན་ཁང་གི་ཁེ་ཆ་ཕྱེད་ཀར་ཉུང་དུ་གཏོང་།ཆ་ཚང་ཀློག →) ཡོད། Société des Bains de Mer ནི་ད་དུང་རྒྱལ་ཕྲན་དེའི་ཀུང་སི་གཙོ་བོ་རེད། རྩིས་རིག་ནང་གི་མོན་ཊེ་ཀར་ལོའི་ཐབས་ལམ་ནི་ 1940 ལོ་རབས་སུ་ཨུ་ལམ་དང་ཧྥོན་ནོའི་མན་གྱིས་རྒྱན་ཁང་འདིའི་མིང་ལྟར་བཏགས་པ་དང་། དྲ་ཚིགས་འདིའི་ལད་ཟློས་ཡོ་ཆས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་དེ་རེད།
དྲི་བ
མི་ཆོག དུས་རབས་ 19 པ་ནས་བཟུང་བཀག་འགོག་བྱས་ཡོད། རྒྱན་ཁང་ནི་ཕྱི་ནས་ཡོང་བའི་འགྲུལ་པའི་ཆེད་དུ་རེད།
རྗེས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ཚང་མར་གཅིག་མཐུན་ཐོག་བཤད་ཡོད། དུས་སྐབས་དེའི་རྒྱན་ཁང་རང་གི་ཐོ་ཡིག་སྤྱི་སྒྲོག་བྱས་མེད། སྲིད་ཕྱོདརྩིས་རིགསྲིད་ཕྱོདམཇུག་འབྲས་ཤིག་འབྱུང་བའི་གོ་སྐབས་ཡིན། 0 ནས་ 1 བར་རམ་ 0% ནས་ 100% བར་ཡིན། ཨང་གྲངས་གཅིག་ལ་ 1/37 = 2.70% ཡིན།ཆ་ཚང་ཀློག →་ལྟར་ན། ལོ་ལྔ་བཅུའི་རྩེད་མོའི་ནང་ས་ཆ་གང་རུང་དུ་དེ་འདྲ་འབྱུང་བ་དང་མཐུན།
སི་ཏ་ནིས་ལབ་ཨུ་ལམ (Stanislaw Ulam) གྱི་ཨ་ཞང་གིས་དེར་རྒྱན་རྩེད་བྱས། མིང་དེ་མན་ཧ་ཊན་འཆར་གཞིའི་ནང་སྐབས་བབ་དཔེ་འདེམས་ཀྱི་གསང་ཚིག་ཅིག་ཡིན།
དགོད་བྲོ་བའི་རི་མོ
རྒྱན་བང་ཡང་ཡང་བཅག་ཀྱང་། རྒྱན་ཁང་ལ་དོགས་པ་ནམ་ཡང་མེད།
ཁུངས
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Barnhart, R. T. Beating the Wheel.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.