ཇོ་སེཕ་ཇེ་གར། མོན་ཊེ་ཀར་ལོའི་རུ་ལེཊ་ཐབས་ཇུས

ཐོ་ཡིག་གིས་སྟོན་པ

ཇོ་སེབ་ཧོབ་སོན་ཇེ་གར་ 1830 ལོའི་ཟླ་བ་དགུ་པའི་ཚེས་ 2 ལ་བྲེཌ་ཧྥོརཌ་དང་ཧེ་ལི་ཧྥེཀསི་གཉིས་ཀྱི་བར་གྱི་ཤེལཕ་ཏུ་འཁྲུངས། ལོ་ཉི་ཤུར་མ་ཊིལ་ཌ་ཊའུན་ཨེནཌ (Matilda Townend) དང་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་བུ་ཕྲུག་བཞི་སྐྱེས། ཁོང་གིས་མི་ཚེ་ཧྲིལ་པོ་རས་ཆའི་ཚོང་ལས་ལ་ཞུགས། མཛོད་ཁང་ལས་བྱེད་དང་། འཐག་སྐུད་ལ་ཚད་སྒྲིག་བྱེད་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཞིག་གི་མཉམ་ཞུགས་པ། མན་ཅེ་སི་ཊར་དུ་རས་ཆ་མཐར་སྦྱོར་བ་བཅས་ཡིན། 1861 ལོའི་མི་འབོར་ཞིབ་བཤེར་ནང་ཁོང་ལ་རས་བལ་དང་རས་ཆའི་ཚབ་བྱེད་ཟེར་ཞིང་། 1881 ལོའི་ཁ་ཆེམས་ནང་བཟོ་པ་ཞེས་བཀོད། ཡིག་ཆ་གང་ནང་ཡང་ཁོང་ལ་བཟོ་རིག་པ་ཞེས་མ་བཀོད། ཚིག་དེ་དང་ “འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་བ” ཞེས་པ་ནི་མོན་ཊེ་ཀར་ལོ་སྐོར་གྱི་དེབ་ནས་ཡོང་བ་རེད།

1860 ལོའི་ཟླ་བ་བཞི་པར་ཁོང་གི་མན་ཅེ་སི་ཊར་གྱི་ཚོང་ལས་ཁ་ཐོར་ཞིང་། London Gazette ཡིས་ལེན་ཀ་སི་ཊར་རྫོང་དུ་གྱོད་ཞིབ་བྱ་རྒྱུའི་བུ་ལོན་འཇལ་ཐུབ་མེད་པ་ཚོའི་ཐོ་ནང་ཁོང་བཀོད། ཁོང་གི་བུ་ཕྲུག་ཆུང་ཤོས་དེ་ལོ་གཉིས་ཡིན། ཁོང་གི་མཚོ་མཐའ་ཚ་མོ་དང་ཤུལ་བཞག་ལོ་རྒྱུས་པ་ཡིན་པའི་རྣམ་ཐར་བྲིས་མཁན་ཨེན་ཧྥེལེཆ་གྱིས་བརྡ་ཁྱབ་དེ་དག་རྙེད་པ་དང་། ལོ་བཅོ་ལྔའི་རྗེས་སུའང་ཁྱིམ་ཚང་གིས་བུ་ལོན་འཇལ་བཞིན་པ་རྙེད། ཚགས་པར་ཁ་ཤས་ཀྱིས་དེ་རྗེས་ 1880 ནམ་ 1881 ལོར་དངུལ་ཟད་བྱུང་ཞེས་བྲིས་ཀྱང་། ཁོང་མོས་དེ་འདྲ་མ་རྙེད།

ཐོག་མར་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་གཏམ་རྒྱུད

འགྲེལ་བཤད་ཆེས་སྔ་བ་ནི་ཝིག་ཊར་བེ་ཐེལ་གྱི་ Monte Carlo Anecdotes and Systems of Play (1901) རེད། བེ་ཐེལ་གྱིས་ཁོང་ལ་ “Jaggers” ཟེར་ཞིང་། ཡོརཀ་ཤེར་བ་དང་ལས་རིགས་ཐོག་འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བཤད་ཀྱང་། མིང་དང་པོ་དང་ལོ་གང་ཡང་མ་བཀོད། དེའི་གཏམ་ལྟར་ Jaggers ཀྱིས་ཡིག་ཚང་བ་དྲུག་གླས་ནས་རྒྱན་སྟེགས་མི་འདྲ་བར་བསྡད་དུ་བཅུག་སྟེ་ཉིན་གང་ཨང་གྲངས་ཚང་མ་འབྲི་རུ་བཅུག ཟླ་བ་གཅིག་རྗེས་འཁོར་ལོ་རེ་རེར་ཞན་ཆ་ཞིག་རྙེད། ཁོང་དང་ཁོང་གི་མི་ཚོས་ £120,000 ཐོབ། རྒྱན་ཁང་གིས་མཚན་རེ་བཞིན་འཁོར་ལོ་རྒྱན་སྟེགས་ནས་རྒྱན་སྟེགས་སུ་སྤོ་འགོ་བཙུགས་ཀྱང་། Jaggers ཀྱིས་རྟགས་ཆུང་ཆུང་། སེན་རིས་སམ་ཚོན་གྱི་ཐིག་ལེ་ལྟ་བུས་དེ་དག་ངོས་ཟིན། ཁོང་གིས་ཐོབ་དངུལ་ནས་ £40,000 ཤོར་ཏེ་ £80,000 ཙམ་ཁྱེར་ནས་ཕྱིར་ཐོན། དེ་དུས་ཀྱི་ཕོན་གཅིག་ལ་ཧྥ་རང་ཀ་ 25 ཡི་ཚད་ལྟར་ན་ཧྥ་རང་ཀ་ས་ཡ་གཉིས་རེད། བེ་ཐེལ་གྱིས་བཀོད་པའི་ཟླ་ཚེས་གཅིག་པུ་ནི་དེ་དག་ཚང་མ་ “ལོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་གི་སྔོན་ལ” བྱུང་ཞེས་པ་དེ་རེད།

བེ་ཐེལ་གྱིས་དོན་དག་བྱུང་རྗེས་ལོ་ཉི་ཤུར་བྲིས་ཤིང་། དཔང་པོ་སུའི་མིང་ཡང་མ་བཀོད། ཧྥེལེཆ་གྱིས་ས་གནས་དང་རྒྱལ་ཡོངས། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཚགས་པར་ནང་བཙལ་ཡང་ཐོབ་པ་དེའི་གནས་ཚུལ་མ་རྙེད། ཁོང་མོའི་ཕ་ཡིས་རྒྱན་ཁང་ལ་འཕྲིན་ཡིག་བྲིས་སྐབས། དུས་སྐབས་དེའི་ཡིག་ཆ་གཏོར་བརླག་བཏང་ཟིན་ཞེས་ལན་ཐོབ།

གཏམ་རྒྱུད་ཇི་ལྟར་འཕེལ་བ

རྗེས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་རེ་རེས་ཅ་ལག་ཅིག་བསྣན་ཞིང་། མི་མང་ཆེ་བས་ཤེས་པ་ནི་བསྣན་པ་དེ་དག་རེད།

ཁོང་དེར་ནམ་ཡོད་པ

ཧྥེལེཆ་གྱིས་ར་སྤྲོད་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་ཐེངས་དང་པོའི་འགྲུལ་བཞུད་ 1880 ནམ་ 1881 ལོར་བཀོད། 1881 ལོའི་ཟླ་བ་བཞི་པའི་མི་འབོར་ཞིབ་བཤེར་ནང་ཇེ་གར་རང་གི་ཁྱིམ་ཚང་ནས་མེད་ཅིང་། ཁོང་གི་ཆུང་མ་ཁྱིམ་བདག་ཏུ་བཀོད། 1881 ལོའི་ཟླ་བ་བརྒྱད་པའི་ས་ཁང་ཡིག་ཆ་ཞིག་ནང་ཁོང་བྲེཌ་ཧྥོརཌ་གྱི་ 6 Greaves Street སྟེ་ལོ་དེར་ཉོས་པའི་ཁང་པ་ཞིག་ཏུ་བཀོད་ཅིང་། ཟླ་བ་བཅུ་པར་ཁོང་གིས་རྒྱུ་ནོར་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་གི་ཁ་ཆེམས་བྲིས། བཞི་པ་ནི་ལུས་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་གཅིག་པུ་སྟེ། གུས་འབུལ་སྒམ་ཆུང་ནང་གི་དྲན་རྟེན་ལྡེ་མིག་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། ཁྱིམ་ཚང་དུ་ཉར་ཡོད། དེའི་ཡི་གེ་ “གྲོགས་པོ་དང་མོས་པ་བྱེད་མཁན” ཚོ་ནས་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་གིས་མོན་ཊེ་ཀར་ལོར་རྒྱན་བང་ལ་རུ་ལེཊ་ཐོག་ “ལོ་བཞིའི་རིང་” ལེགས་གྲུབ་ཐོབ་པའི་སྐོར་བཤད་ཡོད་ཅིང་། 1884 ལོའི་ཟླ་བ་ལྔ་པའི་ཚེས་ 1 ཞེས་ཟླ་ཚེས་བཀོད་ཡོད།

ཧྥེལེཆ་གྱིས་དེ་ནི་གཟའ་འཁོར་གཅིག་མ་ཡིན་པར་ 1880 ནས་ 1884 ཙམ་གྱི་བར་ཐེངས་ཁ་ཤས་བསྡད་པར་གོ ཁོང་གིས་ཡུན་ཇི་ཙམ་ལྟ་རྟོག་བྱས་པ་དང་ཡུན་ཇི་ཙམ་རྩེས་པ་ས་ཆ་གང་དུའང་ཐོ་འགོད་མེད།

ཁོང་དང་མཉམ་དུ་སུ་ཕྱིན་པ

བེ་ཐེལ་གྱི་ཡིག་ཚང་བ་དྲུག་ལ་ར་སྤྲོད་མེད་ཅིང་། ཧྥེལེཆ་གྱིས་དེ་དུས་ཁང་མིག་དེར་རུ་ལེཊ་རྒྱན་སྟེགས་བཞི་ལྔ་ཙམ་ལས་མེད་ཅེས་བཀོད། ཁྱིམ་ཚང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་ཞིག་ལྟར། དེ་རྗེས་གཏོར་བརླག་བཏང་བའི་འཕྲིན་ཡིག་མཐོང་མྱོང་བའི་གྲོགས་པོ་ཞིག་གིས་བྲིས་པ་ལྟར་ན། ཁོང་གི་བུ་ཆེ་བ་ཨལ་ཧྥེཌ (Alfred) ཁོང་དང་མཉམ་དུ་ཕྱིན། ཧྥེལེཆ་གྱིས་ཚ་བོ་ཨོ་ཊསི་ཇེ་གར (Oates Jagger) ཞེས་པའི་མེ་འཁོར་ཁ་ལོ་བ་ཞིག་ཀྱང་བསྣན་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་ནི་རྗེས་སུ་ཁོང་ལ་འགྲེལ་བཤད་མེད་པའི་ནོར་རྫས་བྱུང་བ་རེད། དེ་ནི་ཁོང་མོའི་རྗེས་དཔག་རེད། ཁྱིམ་ཚང་གི་ཡན་ལག་གཞན་ཞིག་གིས་རྟག་ཏུ་ཁོང་ལས་དཔོན་དང་མཉམ་དུ་ཕྱིན་ཞེས་བཤད། འགྲུལ་བཞུད་ཀྱི་དངུལ་ཉེ་ཚན་ཚོ་ནས་གཡར་ཞིང་། དེའི་ནང་གི་གཅིག་སྟེ་ཕ་མཐུན་སྤུན་ཞིག་ལ་ཕྱིར་སྤྲད་ཟིན་ཞེས་མིང་བཀོད་ཡོད།

རྒྱན་ཁང་གིས་བྱས་པ

འདིར་ཡང་བེ་ཐེལ་ནི་འབྱུང་ཁུངས་དང་པོ་རེད། ཁོང་གིས་བཤད་པ་ལྟར་རྒྱན་ཁང་གིས་ཐོག་མར་མཚན་རེ་བཞིན་འཁོར་ལོ་རྒྱན་སྟེགས་ནས་རྒྱན་སྟེགས་སུ་བརྗེས་ཤིང་། དེས་མ་ཕན་པས་འཁོར་ལོ་བཟོ་མཁན་པེ་རིའི་ཀུང་སི་ལ་མི་ཞིག་བཏང་། ཀུང་སི་དེས་བར་ཚིག་སྤོ་རུང་བའི་འཁོར་ལོ་གསར་པ་ཚོ་ཞིག་བཟོས་པས། ཉིན་གཅིག་ཀླད་ཀོརའཁོར་ལོཀླད་ཀོརཆ་མཉམ་སྤྲོད་ཚད་དང་། བཅུ་གཉིས་ཚན། གྱེན་ཕྲེང་གི་རྒྱན་གང་གིས་ཀྱང་མི་ཁྱབ་པའི་ལྗང་ཁུའི་ཁུང་བུ་གཅིག་པོ་དེ་ཡིན། རྒྱན་ཁང་གི་ཁེ་ཆའི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན། མིང་གཞན་ནི་ཀླད་ཀོར་གཅིག་དང་ 0 ཡིན།ཆ་ཚང་ཀློག →་གྱི་ཁ་གཏད་དུ་ཡོད་པའི་ཁུང་བུཡོ་ཆསཁུང་བུའཁོར་གཞུང་ཐོག་གི་ཨང་རྟགས་ཅན་གྱི་བར་ཁང་ 37 ཡི་ནང་ནས་གཅིག་ཡིན། མིང་གཞན་ནི་སྒོ་ཁུང་དང་དཀར་ཡོལ་ཡིན།ཆ་ཚང་ཀློག →་དེ་ཉིན་རྗེས་མར་ས་ཆ་གཞན་དུ་ཡོད་ཐུབ། 1930 ལོ་རབས་སུ་མོན་ཊེ་ཀར་ལོའི་ International Sporting Club ལ་འགོ་གཙོ་བྱས་པའི་པོ་ལོབ་ཙོབ་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་བཤད། ཆ་ཤས་བརྗེ་རུང་བའི་འཁོར་ལོ་གསར་པ་ཉིན་རེ་བཞིན་བསྐྱར་སྒྲིག་བྱས། འཁོར་ལོ་རྙིང་པ་བཅོས་མ་བྱས་པར་བརྗེས།

ཞོགས་པ་རེ་བཞིན་ཆུ་ཚད་ཆས་ཀྱིས་འཁོར་ལོ་ཚང་མ་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་པ་ལ་ར་སྤྲོད་ཡག་པོ་ཡོད། ཨ་དོལཕ་སི་མིཐ (Adolphe Smith) ཀྱིས་ 1912 ཙམ་ལ་དེ་མཐོང་ཞིང་། པོ་ལོབ་ཙོབ་ཀྱིས་ 1937 ལོར་འགྲེལ་བཤད་བྱས། གཉིས་ཀས་དེ་ཇེ་གར་ནས་འགོ་ཚུགས་ཞེས་མ་བཤད་ལ། རྒྱན་ཁང་གི་ཡིག་ཆ་གང་གིས་ཀྱང་བྱ་ཐབས་དེ་དག་ཁོང་དང་འབྲེལ་མེད།

མོན་ཊེ་ཀར་ལོའི་རྒྱན་ཁང (Casino de Monte-Carlo)འཁོར་ལོ་དངོས་སུ་འཇལ་བ

ཕྱོགས་ལྷུང་ག་ཚོད་ཆེ་དགོས་སམ

གཏམ་རྒྱུད་ལྟར་ན་ཇོ་སེབ་ཇེ་གར་གྱི་རུ་ལེཊ་ཐབས་ཇུས་ནི་འཁོར་ལོས་དགའ་ཕྱོགས་བྱེད་པའི་ཨང་གྲངས་ལ་རྒྱན་འཛུགས་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་ཚད་ཀ་ཞིག་བརྒལ་ན་ཁོ་ནར་ཕན། ཨང་གཅིག་རྒྱནརྒྱནཨང་གཅིག་རྒྱནཨང་གྲངས་གཅིག་ཡིན། སྤྲོད་ཚད་ 35:1 ཡིན།ཆ་ཚང་ཀློག →་ལ་ 1 ལ་ 35 སྤྲོད་པས། ཨང་གྲངས་ཤིག་ལ་རྒྱན་བཙུགས་པས་ཅི་ཞིག་ཐོབ་ཆེད་བསྐོར་ཐེངས་ 36 ལས་ཐེངས་གཅིག་ལས་མང་བ་ཐོན་དགོས། ཀླད་ཀོར་གཅིག་གི་དྲང་པོའི་འཁོར་ལོའི་ཐོག་དེ་ 37 ལས་ཐེངས་གཅིག་ཐོན།

དཔེར་ན་ཡིག་ཚང་བ་ཚོས་འཁོར་ལོ་གཅིག་ཟླ་བ་གཅིག་རིང་ཉིན་རེར་བསྐོར་ཐེངས་ 500 ཐོ་འགོད་བྱས་ན་བསྐོར་ཐེངས་ 15,000 ཡིན། དྲང་པོའི་ཨང་གྲངས་ཤིག་ཐེངས་ 405 ཙམ་ཐོན་ཞིང་ཁྱད་པར་ 20 ཙམ་ཡོད། ཐེངས་ 465 ཐོན་པའི་ཨང་གྲངས་ཤིག་ནི་ “ཁྱད་པར” དེ་འདྲ་གསུམ་གྱིས་མདུན་དུ་ཡོད་པ་ཡིན་ཞིང་། སྐལ་བ་ཁོ་ནས་དེ་ཧ་ལམ་ནམ་ཡང་མི་འབྱུང་། ཨང་གྲངས་དེ་འདྲ་བསྐོར་ཐེངས་ 32 ཙམ་ལས་ཐེངས་གཅིག་ཐོན་ཞིང་། དེར་རྒྱན་བཙུགས་ན་ 11.6% ཐོབ་སྟེ། རྒྱན་རྟགསདངུལརྒྱན་རྟགསདངུལ་གྲངས་གཏན་འཁེལ་ཞིག་མཚོན་པའི་རྟགས་ཤིག རྒྱན་འཛུགས་ཆེད་བཀོད་པའི་ཐོག་འཇོག མིང་གཞན། checkཆ་ཚང་ཀློག →་ 32.3 བཙུགས་རེར་ 36 ཕྱིར་ཡོང་། ཟླ་བ་གཅིག་གི་བཟོད་བསྲན་ཅན་གྱི་གྲངས་རྩིས་ཀྱིས་ཚད་དེ་ཙམ་གྱི་སྐྱོན་རྙེད་ཐུབ་ཀྱང་། དེ་ལས་ཆུང་བ་རྙེད་པར་མི་འདང་། ཉིན་རེར་བསྐོར་ཐེངས་ 500 ནི་རྩིས་རྒྱག་ཆེད་བཞག་པའི་ཚོད་དཔག་ཙམ་ཡིན་ཏེ། རྒྱན་སྟེགས་དེ་དག་ག་ཚོད་མགྱོགས་པོར་འགྲོ་བ་སུས་ཀྱང་ཐོ་འགོད་བྱས་མེད།

དཔེ་མཚོན་གྲངས་ཀརུ་ལེཊ་གྱི་ཨང་གཅིག་རྒྱན

དེའི་རྗེས

ཇེ་གར་གྱིས་ཕོ་བྲང་ལྟ་བུའི་ཁང་པ་མ་ཉོས། 1881 ལོར་ཁོང་གིས་བྲེཌ་ཧྥོརཌ་གྱི་ལི་ཊལ་ཧོར་ཊོན་དུ་ 6 Greaves Street ཉོས་ཤིང་། ཧྥེལེཆ་གྱི་གྲངས་རྩིས་ལྟར་ལོ་བཅུ་ཙམ་ནང་ཉེ་འཁོར་དུ་ཕྲེང་ཁང་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་ལས་མི་ཉུང་བ་ཉོས་ཏེ། གླ་ཆར་བཏང་བའམ་ཉེ་ཚན་ཚོ་བསྡད། ཁོང་མོས་ཁོང་གིས་དངུལ་གྱི་སུམ་ཆ་གཅིག་ཙམ་མཉམ་དུ་ཕྱིན་པའི་མི་གཉིས་ལ་སྤྲད་སྙམ། ཁོང་གིས་ཐོབ་པ་དེ་སྤྱི་སྒྲོག་བྱས་པའི་རྟགས་མེད། ཁོང་ 1892 ལོའི་ཟླ་བ་བཞི་པའི་ཚེས་ 25 ལ་ 25 Greaves Street དུ་དགུང་ལོ་ 61 ལ་འདས། འཆི་བའི་ལག་འཁྱེར་ནང་གཅིན་སྙི་ནད་བཀོད། ཁོང་སྐྱེས་སའི་ཉེ་འགྲམ་ཤེལཕ་གྱི་ Bethel Chapel དུ་དུར་དུ་བཅུག ཁོང་གི་རྒྱུ་ནོར་གྱི་རིན་ཐང་དངོས་ནི་ £1,710 ཡིན།

གཞས

“The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo” ཞེས་པའི་གཞས་དེ་ཇེ་གར་འདས་པའི་ལོ་ 1892 ལ་ཐོག་མར་བླངས་ཤིང་། ཁོང་གི་ཁྱིམ་ཚང་གིས་ཡུན་རིང་དེ་ཁོང་སྐོར་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས། དེ་མ་རེད། ཧྥེཌ་གིལ་བརཊ (Fred Gilbert) ཀྱིས་ཚགས་པར་ཁེངས་པའི་ཆར་ལས་ཝེལས་ཀྱི་ 1891 ལོའི་རྒྱུན་གྱི་རྗེས་སུ་བྲིས (རྒྱན་བང་བཅག་མཁན་གྱི་ཤོག་ངོས་ལ་ལྟོས)། ཆར་ལས་ཀིང་སི་ཊོན (Charles Kingston) གྱིས་ 1925 ལོར་དོན་དག་དེ་ཉིད་བཤད། གྲགས་སྙན་དེ་ཡོརཀ་ཤེར་བའི་རྗེས་སུ་ཡོང་བའི་མགོ་སྐོར་བ་དེར་ཐོབ།

དྲི་བ